Dokument przywileju cechu sukienników w Bielsku - Bielitz z 1626 roku.
Tekst dokumentu wydanego w języku niemieckim: Zobacz całość na osobnej stronie.
Potwierdzenie przywilejów wydanych przez Księcia Wacława III Adama z rodu Piastów na Śląsku z Cieszyna i Głogowa
wydanego w Cieszynie we wtorek po Bożym Ciele w 1548 roku
oraz jego syna Księcia Fryderyka Kazimierza nadany we Frysztacie 1września 1565 roku,
przez właściciela Bielska Jana Sunnegh-a zatwierdzony w poniedziałek po święcie Trzech Króli w 1626 roku.
Przyjmuje się, że data 1548 to pierwsza udokumentowana data powstania cechu sukienników.
Jednak w ,, Księdze protokołów wyzwolenia uczniów na czeladników" możemy przeczytać,
że już w marcu 1543 roku Klemens Tlhos [Thhos], może Knos ? został przyjęty na czeladnika do cechu
sukienników. Którego syn cechmistrz Paul Knos dokonuje pierwszego zapisu w księdze w 1576 roku ?
Zatem już w 1543 roku cech był dostatecznie duży aby przyjmować uczniów.
Możemy to zobaczyć na stronie poniżej. [AP Katowice - oddz. Bielsko-Biała sygn. 13/105/7 pag. 123 ]
najstarszy znany uczeń-czeladnik sukienniczy zmarł 22 Marca 1586 roku.
Kolejnym był Thomas Kunczik zapisany pod datą 1548 zmarły 30 grudnia 1632 roku.
Książę Wacław III Adam urodzony w 1528 roku w 1548 roku po zakończeniu regencji nad nim [w 1545]
potwierdził jako nowy pełnoletni władca księstwa tylko już istniejące przepisy cechowe.
Dokument był wydany w języku czeskim jak mógł wyglądać ?
Zapewnie podobnie jak zachowany do dziś dokument z 1547 roku wydany dla mieszczanina Hieronima Nuk-a,
Księga została założona w czwartek 12 stycznia 1576 roku a te zapisy zapewnie odnotowano z pamięci lub notatek cechowych.
Pierwszy znany z lokacji dom cechowy sukienników Bielskich był przy farbiarni wspomniany w 1707 roku
drugi zakupiony w 1756 roku w narożniku rynku .
Po jego pożarze i przebudowie rynku nowy dom cechowy został wybudowany w miejscu zrujnowanego pożarem kościoła św. Anny.
Dziś po kolejnej przebudowie to dom na placu Smolki 3.
Zdjęcia z książki: Piotr Kenig i Wojciech
Kominiak - ,, Bielsko-Biała i okolice na dawnej pocztówce
w czasach monarchii austrowęgierskiej" - Bielsko-Biała 2001, ISBN
83-915603-0-9
Wykaz Mieszkańców Bielska z 1808-1809 roku z numerami domów.
Przykładowa strona z księgi cechowej: ,,Księga protokołów wyzwoleń uczniów na czeladników"-1543-1689.
Regulamin dotyczący organizacji produkcji i
zbytu sukna w przemyśle manufakturowym i rękodzielniczym na Śląsku,
wydany przez nad starostę Biskupa Franciszka Ludwika Bawarskiego [Franz
Ludwig von Pfalz – Neuburg ],
biskupa Wrocławia i Wormacji, księcia
Nyskiego,
arcybiskupa Trewiru i Moguncji oraz kanclerza i radców królewskich nad
urzędu [ Ober Ambte ] w księstwie śląskim.
Wydany we Wrocławiu 26 grudnia 1717 roku.
Portret Biskupa Wrocławskiego
Tekst niemiecki.
Wir [...] Röm. Käyserl. auch in Germanien / Hispanien / Hungarn und Böheimb
Königl. Majestät Obrister Hauptmann / Wir Frantz Ludwig von GOTTES Gnaden
Ertz-Bischoff zu Trier / des Heil. Röm. Reichs durch Gallien /
und das Königreich Arelat Ertz-Cantzler und Chur-Fürst / Administrator des Hochmeisterthumbs in Preussen /
Meister Deutschen Ordens / in Teutsch und Wälschen Landen /
Bischoff zu Wormbs / und Breslau / Probst und Herr zu Ellwangen / Administrator zu Prümb /
Pfaltz-Graff bey Rhein / in Bayern zu Jülich / Cleve und Berg Hertzog / Fürst zu Mörs /
Coadjutor des hohen Ertz-Stiffts Maintz; Graf zu Veldenz / Sponheimb / der Marck und Ravensberg /
Herr zu Ravenstein / Freudenthal und Eulenberg; Wie auch Kanzler und Räthe bey Dero Königl. Ober-Ambte /
im Hertzogthumb Ober- und Nieder-Schlesien / U. C. [ Und Caetera ]
Uwaga: Skrót „U. C.” na końcu pierwszej linii to łacińska formuła kancelaryjna „Und Caetera” (i tak dalej)
...........................
Entbiethen denen Hoch- und Löblichen Herren Fürsten
und Ständen dieses Landes / wie auch derselben nachgesetzten Obrigkeiten /
Beamten / und Jedermänniglichen Unsere respective gebührende freundliche Dienste /
Freund schafft / Gunst / Gnad / auch alles Gutes: Und ist Denenselben aus verschiedenen die zethero publicirten Generalien, bereits bekannt /
welchergestalt die Kayserl. allergnädigste Intention hauptsachlich dahin gerichtet seye / damit das Schlesische Commercium, worvon die Wohlfahrt des Landes grösten Theils behanget /
mehrers Empor /und die hier Ländische Manufacturen in bessern Stand gebracht werden mögen. Wann dann nun allerhöchst gedachte Ihro Käyser- und Königl. Mayest: Unser allergnädigster Herr /
auff erhaltene Nachricht / daß die Tuch-Manufacturen in diesem Dero Erb-Hertzogthume Schlesien /
welche hiebevor zum Nutzen des gemeinen Wesens und gewünschter Beförderung des Commercij, mit absonderlichem Fleiß /
und In erforderter Güte gefertiget / einfolglich nicht allein inner Landes vor andern gesuchet /
sondern auch an die Ausländer häuffig debitiret und verkaufft worden / von einer Zeit- heren an Ihrer so wohl inn- als äußerlichen Beschaffenheit /
worzu nebst denen Fabricanten auch die eigennützige Negotianten selbst nicht wenig beytragen /
in mercklichen Abfall gerathen / wohingegen allerhöchst ernannte Ihro Majestät aus Landes-Väterlicher Vorsorge und hegenden Abschehen /
damit dem hierbey eingeschlichenen verderblichen Betrug und überhand genommenen Vortheilhafftigkeiten kräfftigt gesteuret /
mithin der respectu der Schlesischen Tücher verfallene gutte Credit wieder hergestellt werde / nach vorigen... [Hertzogthums] Ober-Amt... auch Handwercks-Verständigen /
wie auch besten gewesambter der Sachen Uberlegung / eine gewisse Tuch-Ordnung / wornach sich ins künfftige / wie der Handelsmann /
so auch der Tuchmacher nebst andern zu sothaner Manufactur concurrirenden Handwerckern und Fabricanten unnachbleiblich zu richten haben werden / verabfassen /
solche auch zuförderst denen Zunfften / wie nicht minder allen denenjenigen / so hieran Theil nehmen /
oder auff einigerley Weiß dabey interessiret seyn können / durch die Magistratus derer Städte und andere Stellen kund machen / und nothdürfftig eröffnen zu lassen befunden;
Solchemnach Dero Königlichen Ober ambte allergnädigst anbefehlend / hier im Land zu publiciren / und per Patentes zu Jedermanns Wissenschafft zu bringen /
welchergestalt vermöge erst-besagter Tuch-Ordnnung man fürohin bey denen Tuch-Fabriquen, Färbereyen /
und andern Zurichtungen / eigene Inspectores und Beschauere bestellen / annebenst keine andere /
als in der Gütet Länge und Breite / der vorgeschriebenen Cynosur gemäß / gefertigte- und wohl zubereitete Tücher passiren / und siegeln lassen /
dahingegen selbe nach ihrer besondern Qualität zeichnen / und sonsten alles nöthige dahin vorkehren werde /
damit sich ein Jeder auff solche gezeichnete Tücher fürohin verlassen könne. Als hat man an Seiten des Königlichen Ober-Ambts /
ob Hoch- und Wohlgedachten Herren Fürsten und Ständen / wie auch derselben nachgesetzten Obrigkeiten und Beambten /
insonderheit denen Tuch-Händlern und Fabricanten solche Kayserliche allergnädigste Resolution hierdurch kund zu machen /
keinen Umgang nehmen mögen / in gänzlicher Zuversicht / daß zu mehrerer Emporbringung der so nutzbahren Tuch-Fabrique,
sowohl die Landes-Sassen mittelst Erziegel- und Verbesserung ihrer Schaaf-Trifften / als auch alle diejenige /
so an diese Manufactur Hand anlegen / oder damit Handlung treiben / mit genauer Beobachtung obbedeuteter Tuch-Ordnung erforderlichen und unermüdeten Fleiß anzuwenden /
einfolglich dieses sonderbahren Landes-Seegens sich lieber vollkommen theilhafftig /
als auff den Fall der unverhofften Contraventionum denen in dem Tuch-Regulament ausgemessenen empfindlichen Straffen unterwürffig zu machen /
von selbsten bedacht seyn werden. Zu Urkund mit dem Königlichen OberAmbts-Secret und gewöhnlicher Unterschrifft ausgefertiget. Breßlau den 26. Decembris, Anno 1717.
Tekst w tłumaczeniu na polski:
My [z ramienia] Rzymskiego Cesarskiego, a także w Germanii, Hiszpanii, Węgrzech i Czechach Królewskiego Majestatu Starosta Generalny, My Franciszek Ludwik z Bożej Łaski Arcybiskup Trewiru, Świętego Rzymskiego Imperium w Galii i Królestwie Arleatu Arcykanclerz i Książę Elektor, Administrator Urzędu Wielkiego Mistrza w Prusach, Mistrz Zakonu Niemieckiego (Krzyżackiego) w ziemiach niemieckich i włoskich, Biskup Wormacji i Wrocławia, Proboszcz i Pan na Ellwangen, Administrator w Prüm, Palatyn Reński, w Bawarii, książę Jülich, Klewe i Bergu, Książę Mörs, Koadiutor arcybiskupstwa Moguncji; Hrabia Veldenz, Sponheim, Marchii i Ravensbergu, Pan na Ravenstein, Freudenthal i Eulenberg; Jako też Kanclerz i Radcy przy Ich Królewskim Urzędzie Zwierzchnim w Księstwie Górnego i Dolnego Śląska etc.
,,,,,,,,,,,,,,,,,
Przesyłamy Wielmożnym i Czcigodnym Panom Książętom i Stanom tego kraju / jak również im podległym władzom / urzędnikom / oraz każdemu z osobna Nasze odpowiednio należne przyjacielskie usługi / przyjaźń / przychylność / łaskę / a także wszystko, co dobre: I jest im [wszystkim] z różnych ogłoszonych dotychczas uniwersałów już wiadomym / w jaki sposób najłaskawsza intencja Cesarska jest skierowana głównie na to / aby śląski handel (gospodarka), od którego pomyślność kraju w największej części zależy, bardziej rozkwitał /oraz aby tutejsze krajowe manufaktury zostały doprowadzone do lepszego stanu.
Ponieważ zatem teraz najwyżej wspomniany Ich Cesarski i Królewski Majestat: Nasz najłaskawszy Pan / po otrzymaniu wiadomości, że manufaktury sukiennicze w tymże ich Dziedzicznym Księstwie Śląskim / które dawniej pożytkowi dobra wspólnego i pożądanemu popieraniu handlu, ze szczególną pilnością / oraz w wymaganej jakości były wytwarzane / i w rezultacie nie tylko wewnątrz kraju przed innymi były poszukiwane, lecz także cudzoziemcom obficie zbywane i sprzedawane / od pewnego czasu pod względem ich tak wewnętrznej, jak i zewnętrznej właściwości / do czego oprócz samych producentów także samolubni kupcy niemalże niemało się przyczyniają / w zauważalny upadek popadły / wobec czego najwyżej rzeczony Ich Majestat z ojcowskiej dla kraju troski i żywionej odrazy [postanowił], aby wkradającemu się przy tym zgubnemu oszustwu i biorącym górę nieuczciwym zyskom skutecznie zapobiec, a tym samym podupadłą dobrą sławę (kredyt zaufania) odnośnie śląskich sukien na nowo przywrócić, po [naradzie...] Urzędem Zwierzchnim oraz znawcami rzemiosła / jak również po jak najgłębszym rozważeniu sprawy / [postanowił] spisać określoną Ordynację Sukienniczą / według której w przyszłości zarówno kupiec, jak i sukiennik wraz z innymi rzemieślnikami i producentami współdziałającymi przy owym rzemieślniczym wyrobie bezwzględnie stosować się będą musieli / a także uznał za konieczne ową [ordynację] przede wszystkim cechom, jak również wszystkim tym, którzy w tym uczestniczą lub w jakikolwiek sposób są tym zainteresowani przez magistraty miast oraz inne urzędy ogłosić i w miarę potrzeby obwieścić; Wobec tego Ich Królewskiemu Urzędowi zwierzchniemu najłaskawiej nakazując / [ordynację tę] tutaj w kraju opublikować i za pomocą patentów podać do powszechnej wiadomości / w jaki sposób na mocy wyżej wspomnianej Ordynacji Sukienniczej odtąd przy fabrykach sukna, farbiarniach i innych zakładach wykończeniowych zostaną ustanowieni osobni inspektorzy i brakarze (kontrolerzy) / a zarazem żadne inne, jak tylko pod względem jakości, długości i szerokości – zgodnie z przepisanym drogowskazem (normą) – wytworzone i dobrze przygotowane sukna będą przepuszczane i pieczętowane / a te z kolei według ich szczególnej jakości będą znakowane / i w inny sposób wszelkie niezbędne środki zostaną podjęte, aby każdy na tak oznakowanych suknach mógł polegać od teraz na zawsze. Przeto ze strony Królewskiego Urzędu Zwierzchniego – wobec wysoko i dobrze wspomnianych panów książąt i stanów, jak również podległych im władz i urzędników, a w szczególności handlarzy suknem i producentów – nie miano powodu zaniechać niniejszym podania do wiadomości owej najłaskawszej rezolucji cesarskiej, w całkowitej ufności, że dla większego podniesienia tak pożytecznej manufaktury sukienniczej, zarówno mieszkańcy kraju poprzez hodowlę i ulepszanie swoich pastwisk dla owiec, jak i wszyscy ci, którzy przy owej manufakturze rękę przykładają lub prowadzą nią handel, będą sami z siebie pamiętać o zastosowaniu wymaganego i niestrudzonego pilnowania, przy dokładnym przestrzeganiu wyżej wspomnianego porządku sukienniczego. A tym samym, by raczej stać się w pełni uczestnikami tego szczególnego błogosławieństwa krajowego, niż w przypadku nieoczekiwanych naruszeń poddać się dotkliwym karom wymierzonym w regulaminie sukienniczym. Na dowód czego pismo sporządzono z pieczęcią Królewskiego Urzędu Zwierzchniego i zwykłym podpisem. Wrocław, dnia 26 grudnia roku 1717.
Pamiętnik cechu sukienników bielskich od 1775 roku. AP- Katowice oddz. Bielsko-Biała sygn.13/105/6
Okładka pamiętnika. [Skóra tłoczona ze śladami zdobienia złotem]
Składa się z trzech części:
1. Przyjęcia uczniów.
2. Wyzwolenia czeladników.
3. Nabycie praw mistrzowskich, a także daty ich śmierci.
Strona tytułowa części pierwszej.
Strona tytułowa części drugiej.
Strona druga części drugiej.
Przykładowa strona części trzeciej pamiętnika.
Świadectwo czeladnicze Johann Henrich Piesch [Pisz= Pysz]
W tłumaczeniu na język polski:
My, zaprzysiężony przewodniczący cechu czcigodnego
rzemiosła wytwórców sukna
w mieście Bielsku na Górnym Śląsku, poświadczamy i dokumentujemy w niniejszym piśmie, że jego
okaziciel Johann Heinrich Piesch uczył się rzetelnie i uczciwie naszego rzemiosła u swego mistrza nauczyciela, a naszego współ mistrza
Christiana Bartelmusa. Został on w dniu 11 czerwca 1816 r. przyjęty przez nasz cech i 29 maja 1820 r. ukończył obowiązkowy okres nauki i został wyzwolony.
Dokonał on takie wpłaty na rzecz kasy braterskiej cechu. Z tego względu zwracamy się Z uprzejmą prośbą do naszych towarzyszy w rzemiośle,
aby wyżej wymienionego do naszego cechu łaskawie przyjęli, do czego upoważnia go mniejsze świadectwo.
My oferujemy w każdym przypadku gotowość potwierdzenia tego. Dla udokumentowania, czego przedstawiamy to świadectwo zaopatrzone pieczęcią naszego rzemiosła i podpisami.
Działo się to w Bielsku 3 grudnia 1820 r.
Pod dokumentem widnieje sucha pieczęć na specjalnej podkładce z papieru pieczęci z herbem sukienników o tekście otokowym:
* + * DHS: LOEBLICHE: GEWERCH SD: TVCHMACHER IN BIELITZ
i obok pięć podpisów starszyzny cechowej.
Christian Wilhelm Zipser
Johann Friedrich Soktich
Johann Jacob Zipser
Gottlieb Heinkes
Pieczęć opłatkowa cechu sukienników w Bielsku z tego dokumentu.
Das Siegel Tuchmacher Zunft Bielitz.
Książeczka wędrówki czeladnika sukienniczego Samuela Klimkego z Bielska.
Zobacz całą książeczkę na osobnej stronie.
Przypatrzmy się zachowanym pamiątką po cechu sukienników i postrzygaczy Bielskich [Bielitz]:
Ubranie sukiennika-tkacza na tarczy pogrzebowej.
W 1851 roku został okradziony sukiennik Bielski Wilhelm Christianus wydano opis skradzionych rzeczy.
Zapis zachował się w dokumentach ,,Korespondencja gminy Lipnik".
Archiwum Państwowego w Katowicach oddział Bielsko-Biała .
W czasach zaborów w Bielsku-Białej było muzeum przechowujące zabytki po cechach sukienników i postrzygaczy sukna
I resztki ekspozycji w Muzeum w Bielsku-Białej dziś.
Tarcza pogrzebowa cechu postrzygaczy sukna
(skóra malowana)
Tłumaczenie napisu : ,,Życie przemija jak wiatr".
Tarcza pogrzebowa cechu sukienników Bielsko [Tuchmacherzunft-Bielitz] (skóra malowana)
Tarcza pogrzebowa cechu postrzygaczy sukna (skóra malowana)
Tarcza pogrzebowa cechu sukienników Bielsko [Tuchmacherzunft-Bielitz] (skóra malowana)
Kolejna zachowana Pieczęć opłatkowa cechu sukienników Bielskich z 1820 roku.
Tuchmacherzunft Bielitz.
Dyplom Mistrzowski Wincentego Hederowicza
.................................................................................................................
My zaprzysiężeni mistrzowie cechowi i inni mistrzowie czcigodnego mieszczańskiego: rzemiosła sukienniczego
w mieście Bielsku C. K. Wschodniej Galicji poświadczamy niniejszym, że
obecny czeladnik : Vitzent Hadrowitcz , wzrostu: średniego
mający: 32 lata, wyznania katolickiego, twarzy: podłużnej
urodzony: w Kentach, oczu: szarych
z: C. K. Wschodniej Galicji. włosów: ciemnych,
okręg : Cieszyński
Pracował w naszym cechu przez trzy lata i przez ten czas jak najlepiej spełniał swe rzemiosło.
Działo się to: w Bielsku dnia 30 października 1800 dwudziestego drugiego roku.
Własnoręczny podpis czeladnika : Wincenty Haderowicz
Mistrz cechowy: Christian Wilhelm Zipser Mistrz, u którego pracował czeladnik: Joh. Mückler
Mistrz pomocniczy: Gottlieb Hoinkes Prof. nr 468
Sucha pieczęć cechowa z herbem cechu i napisem: *&* D.H.S. LOEBLICHE GEWERBE SD TVCHMACHER IN BIELITZ
Na drugiej stronie odręczna notatka: Każde sfałszowanie tego prawnie wystawionego dokumentu będzie zgodnie
z kodeksem karnym część I § 148 LD uznane za przestępstwo i podlega karze, i ostrzega się każdego przed tym.
...............................................................................................................................................................................................................................
Taki dyplom upoważniał do samodzielnego prowadzenia warsztatu rzemieślniczego, przyjmowania uczniów oraz zatrudniania czeladników, do zasiadania w gronie mistrzów w cechu i decydowania o omawianych tam sprawach, do piastowania ważnych stanowisk we władzach cechu, a także we władzach miasta.
Przywilej dla cechu postrzygaczy sukna z Bielska -Bielitz
wydany przez cesarzową Marie Teresę Habsburg z 1748 roku.
Die Grundüngs-Urkunde der Bielitzer Tuchschererzunft. 1748 Jahr.
Przywilej
dla cechu garncarzy
w Bielsku wydany
przez właściciela Bielska Jana Sunnegh-a w 1639 roku.
Die Grundüngs-Urkunde der Bielitzer der Tӧpferzunft. Bielitz- 1639 Jahr.
Przywilej Burmistrza Zatora z 1646 roku regulujący handel suknem w mieście,
dla
sukienników z Bielska, Skoczowa i Pszczyny.
[ W tym czasie wspomniane
miasta były poza granicami Polski. ]
Znajduje się w zasobie Archiwum Książąt
Sułkowskich,
Archiwum Państwowego w Katowicach oddział Bielsko-Biała.
Zobacz całość na osobnej stronie.
